Meer dan twee dozijn Amerikaanse staten hebben inmiddels wetten die scholen verplichten of toestaan leerlingen de derde klas te laten overdoen wanneer hun leesniveau achterblijft. Daarmee krijgt zittenblijven opnieuw een nadrukkelijke plek in het onderwijsbeleid, terwijl de meest recente landelijk vergelijkbare cijfers juist een daling laten zien. In het schooljaar 2021-2022 bleef minder dan 2 procent van alle leerlingen zitten, tegenover ongeveer 3 procent tien jaar eerder. Achter dat gemiddelde schuilt een duidelijke scheidslijn: staten als Mississippi en Florida grijpen vooral vroeg in, terwijl Hawaï vaker wacht tot de negende klas of later.
- Minder dan 2 procent van de Amerikaanse leerlingen deed in 2021-2022 een leerjaar over.
- Meer dan twee dozijn staten hebben wetten die zittenblijven in de derde klas verplichten of mogelijk maken bij onvoldoende leesniveau.
- Op openbare middelbare scholen in Hawaï moest ongeveer één op de tien brugklassers de negende klas overdoen.
Een moeilijke overstap eindigt in een extra schooljaar
De 16-jarige Josiah Ulukita laat zien hoe laat ingrijpen kan uitpakken. Op Kaimuki High School in Honolulu kreeg hij te maken met moeilijkere vakken, minder strenge controle op aanwezigheid en meer mogelijkheden om lessen over te slaan of tijdens de les zijn telefoon te gebruiken.
Na zonder veel moeite de eerdere schoolfase te hebben doorlopen, zakte hij in zijn eerste jaar van de highschool voor Engels en maatschappijleer. Door zijn gebrekkige aanwezigheid miste hij ongeveer de helft van dat schooljaar. Uiteindelijk hoorde hij dat hij de negende klas moest overdoen. Uit schaamte ging hij vervolgens nog vaker niet naar school, totdat een begeleider hem waarschuwde dat hij mogelijk niet op tijd zijn diploma zou halen.
In Hawaï moeten leerlingen vijf studiepunten behalen om door te gaan naar de tiende klas, wat overeenkomt met vijf vakken van een volledig schooljaar. Volgens leerlingen en docenten dragen die eis, de zwaardere lesstof en de druk van leeftijdgenoten om lessen en opdrachten te ontwijken bij aan het relatief hoge aantal zittenblijvers.
In 2021-2022 deed ongeveer één op de tien leerlingen in het eerste jaar van openbare highschools in Hawaï de negende klas over, meer dan twee keer het landelijke percentage voor die groep.
Het onderwijsdepartement van Hawaï zegt zittenblijven te proberen te voorkomen met onder meer zomerscholen, begeleiding en persoonlijke leerplannen. Scholen nemen een beslissing per leerling wanneer de studievoortgang en het aantal behaalde punten onvoldoende zijn.
Mississippi legt de nadruk juist op vroeg lezen
Mississippi koos een andere route. De staat voerde in 2013, als onderdeel van een bredere hervorming van het leesonderwijs, een regel in waardoor leerlingen de derde klas moeten overdoen als zij niet slagen voor het leesgedeelte van de staatstoets Engels.
Bij het opstellen van de Literacy-Based Promotion Act keek Mississippi onder meer naar Florida. Daar maakte toenmalig gouverneur Jeb Bush het beëindigen van zogenoemde sociale bevordering tot beleid: leerlingen automatisch laten doorgaan vanwege hun leeftijd, ook wanneer hun vaardigheden achterblijven. In Mississippi zijn ook in de kleuterklassen en de eerste twee leerjaren relatief veel zittenblijvers.
De verschillen zijn mogelijk doordat Amerikaanse staten en schooldistricten veel ruimte hebben om hun eigen onderwijsregels en bevorderingscriteria vast te stellen. Dit betekent dat dezelfde leerachterstand in de ene staat vroeg tot een extra jaar kan leiden, terwijl een leerling elders pas op de highschool wordt tegengehouden.
Onderzoek geeft geen eenduidig oordeel
Wetenschappelijk onderzoek biedt geen simpel antwoord op de vraag of zittenblijven werkt. Oudere studies wezen doorgaans op weinig voordeel en negatieve gevolgen op langere termijn. Onderzoek uit het afgelopen decennium maakt het beeld genuanceerder: jonge leerlingen kunnen op korte termijn baat hebben bij een extra jaar wanneer dat wordt gecombineerd met intensieve begeleiding en ondersteuning.
Voor oudere leerlingen is daarvoor minder bewijs. Onderzoeker en econoom Umut Ozek van denktank Rand Corp. verbindt zittenblijven in de midden- en middelbareschooljaren aan meer afstand tot school, een grotere kans op schooluitval, een kleinere kans op een diploma en minder instroom in het hoger onderwijs.
De cijfers suggereren daarmee dat niet alleen het moment van zittenblijven telt, maar ook welke hulp een leerling tijdens dat extra jaar krijgt.
Ook zijn er hardnekkige verschillen tussen groepen. In elk onderzocht jaar hielden scholen in het zuiden van de VS vaker leerlingen tegen dan scholen in andere regio’s. Jongens bleven vaker zitten dan meisjes, terwijl zwarte jongens bijna drie keer zo vaak een jaar overdeden als witte jongens. Die kloof werd gedurende het onderzochte decennium niet kleiner.
De gegevens zijn afkomstig van het federale Office for Civil Rights en werden samengesteld door Big Local News en The Hechinger Report. Het schooljaar 2021-2022 is het meest recente waarvoor landelijk vergelijkbare cijfers beschikbaar waren; de federale publicatie van nieuwere gegevens liep acht maanden achter.
Voor Nederlandse lezers is het Amerikaanse stelsel niet rechtstreeks vergelijkbaar, maar de onderliggende beleidsvraag is herkenbaar: helpt een extra jaar op zichzelf, of werkt het alleen wanneer scholen tegelijk gerichte ondersteuning bieden? De Amerikaanse verschillen maken zichtbaar hoe sterk de uitkomst kan afhangen van het gekozen moment en de begeleiding.
Wanneer zouden scholen volgens u moeten ingrijpen bij een leerachterstand: vroeg met intensieve begeleiding, of pas als doorstromen echt niet meer verantwoord is?
