De wereldwijde opwarming komt in 2026 vrijwel zeker boven 1,5 graad uit ten opzichte van het pre-industriële niveau. Dat verwacht de Europese klimaatdienst Copernicus na de warmste oktober ooit gemeten. Daarmee zou 2026 na 2024 het tweede kalenderjaar worden waarin die grens wordt overschreden. De nieuwe cijfers verschijnen kort voor de klimaattop COP31 in Antalya. Een overschrijding in één kalenderjaar betekent nog niet dat het klimaatdoel van Parijs formeel is gepasseerd: daarvoor telt de temperatuurontwikkeling over een veel langere periode. Ook het vierjaarsgemiddelde zal volgens Copernicus boven 1,5 graad liggen.
- Oktober was wereldwijd gemiddeld 15,35 graden Celsius, 1,75 graad boven het gemiddelde van 1850-1900.
- Copernicus verwacht dat 2026 waarschijnlijk het op één na warmste jaar wordt.
- De zeeoppervlaktetemperatuur buiten de poolgebieden bereikte een oktoberrecord van 20,95 graden.
Records op land en zee kenmerken oktober
Voor de derde maand op rij lag de mondiale temperatuur meer dan 1,5 graad boven het pre-industriële niveau. In Europa was oktober de op één na warmste sinds het begin van de metingen; alleen oktober 2022 was warmer. Vooral in het oosten en noordoosten van het continent waren de temperaturen hoog.
Ook op zee sneuvelde het oktoberrecord, dat uit 2023 stamde. In het centrale en oostelijke deel van de evenaarszone van de Stille Oceaan liep de afwijking van de zeeoppervlaktetemperatuur op tot 3,21 graden, een recordwaarde. Daar versterkte het klimaatverschijnsel El Niño zich verder.
Volgens Samantha Burgess van het Europees Centrum voor Weersverwachtingen op Middellange Termijn versterkt een uitzonderlijk sterke El Niño de opwarming van een klimaat dat door menselijke activiteiten al warmer is geworden. Ook langs de Europese Atlantische kust en in de westelijke Middellandse Zee was het recordwarm, wat bijdroeg aan de hoge temperaturen op land.
Copernicus signaleerde daarnaast uitzonderlijke droogte in Centraal- en Oost-Europa, met lage waterstanden in onder meer de Rijn en de Donau. Tegelijkertijd kregen onder meer het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Griekenland en Turkije te maken met zware regenval en overstromingen.
Een warm jaar is niet hetzelfde als een overschreden klimaatdoel
In het klimaatakkoord van Parijs uit 2015 spraken landen af de opwarming ruim onder 2 graden te houden en te streven naar maximaal 1,5 graad. Die afspraak gaat over langdurige opwarming, niet over de uitschieter van één kalenderjaar.
Ook het gemiddelde over 2023 tot en met 2026 komt volgens Copernicus naar verwachting boven 1,5 graad uit.
Burgess noemt juist dat vierjaarsgemiddelde belangrijk, omdat het laat zien hoe aanhoudend deze warme periode is. De Verenigde Naties gaan er inmiddels van uit dat ook een langduriger overschrijding van het klimaatdoel onvermijdelijk is geworden.
De inzet verschuift naar een zo kort mogelijke overschrijding
Voor heel 2026 verwacht Copernicus waarschijnlijk een tweede plaats op de ranglijst van warmste jaren, achter 2024. De dienst schat de kans dat dit jaar het record van 2024 evenaart of overtreft op ongeveer 20 procent.
De VN willen dat een overschrijding van 1,5 graad zo klein en zo kort mogelijk blijft.
Volgens een rapport van VN-milieuprogramma UNEP uit september nemen de risico’s en gevolgen toe met elke fractie van een graad en met elk jaar. Daarbij waarschuwt de VN voor ernstige klimaatextremen en gevaarlijke kantelpunten.
Klimaatonderzoeker Johan Rockström, directeur van het Potsdam-Instituut voor Klimaatonderzoek, bepleit eveneens een zo beperkt mogelijke overschrijding. Om de wereldwijde temperatuur daarna weer snel te laten dalen, moeten volgens hem grote hoeveelheden CO2 uit de atmosfeer worden verwijderd.































