Verwondering, desoriëntatie en afkeer: de nieuwste tentoonstelling van Anish Kapoor in de Hayward Gallery in Londen roept volgens een recensent van New Scientist sterk uiteenlopende reacties op. De expositie, die tot 18 oktober 2026 loopt, koppelt uitgesproken religieuze verwijzingen aan monumentale sculpturen, spiegelend staal en optische leegtes. Vooral de omgekeerd opgehangen Mount Moriah at the Gate of the Ghetto, het donkere portaal van Ha Makom en beelden die menselijke organen voorstellen, bepalen de ervaring. Voor het wetenschapsblad gaat de tentoonstelling daardoor niet alleen over geloof, maar ook over werkelijkheid, waarneming en de aard van de ruimtetijd.
- De tentoonstelling van Anish Kapoor is tot 18 oktober 2026 te zien in de Hayward Gallery in Londen.
- Mount Moriah at the Gate of the Ghetto weegt 4,5 ton en hangt omgekeerd aan het plafond.
- In meerdere werken gebruikt Kapoor Vantablack, dat 99,96 procent van het licht absorbeert.
- De expositie bevat ook spiegelende staalwerken en sculpturen die menselijke organen voorstellen.
Een bloedrode berg roept een andere wereld op
De recensent bestempelt de Kapoor-expositie als „niet te missen” en beschrijft een ervaring die tegelijk ontzag, verwondering, gelach en weerzin oproept. Die tegenstelling wordt meteen zichtbaar in Mount Moriah at the Gate of the Ghetto. De sculptuur van 4,5 ton is ondersteboven aan het plafond bevestigd en bedekt met glanzend rood pigment.
De titel verwijst naar de berg uit Genesis waar God Abraham opdroeg zijn zoon te offeren. Het rood kan volgens de beschrijving doen denken aan bloed, blootliggend vlees of lava. Door de berg om te keren en boven de bezoeker te laten zweven, ontregelt Kapoor de vertrouwde verhouding tussen lichaam, landschap en zwaartekracht.
De recensent schrijft zich bij het werk naar een andere wereld verplaatst te voelen, alsof de bezoeker een levende planeet is binnengegaan.
Daarmee ontstaat ook een wetenschappelijke lezing. De associatie met zowel gesteente als vlees brengt geologie en biologie visueel bij elkaar. Dit betekent niet dat het kunstwerk een wetenschappelijke theorie uitbeeldt, maar wel dat materiaal, schaal en kleur vragen kunnen oproepen die verder gaan dan de religieuze bron.
Vantablack verandert een portaal in een optische leegte
Een vergelijkbare spanning ontstaat bij Ha Makom, een enorm rotsachtig, karmozijnrood landschap met in het midden een rechthoekig zwart portaal. Kapoor verbindt het werk met de aanwezigheid van het goddelijke. De titel is afgeleid van een Hebreeuwse uitdrukking die „de plaats” betekent.
Het werk is tevens beïnvloed door zijn bezoeken aan Uluru in centraal Australië. Kapoor heeft die locatie omschreven als „de religieusste plek waar ik ooit ben geweest”. De recensent vergelijkt het zwarte vlak met de monoliet uit 2001: A Space Odyssey en voelde de behoefte om te ontdekken wat zich achter het portaal bevindt.
Ha Makom is een van de werken waarin Vantablack wordt gebruikt. Dat materiaal bestaat uit koolstofnanobuisjes en absorbeert 99,96 procent van het licht. Omdat menselijke dieptewaarneming mede afhankelijk is van weerkaatst licht, schaduwen en zichtbare oppervlaktedetails, verdwijnen bij zo’n extreem donkere laag belangrijke visuele aanwijzingen.
Wat fysiek een oppervlak is, kan daardoor worden ervaren als een opening, een afgrond of zelfs een scheur in de ruimtetijd.
Voor bezoekers betekent dit dat kijken geen betrouwbare inspectie meer oplevert: het oog ziet wel een begrenzing, maar kan de vorm en diepte moeilijk vaststellen. Juist daarin ligt de verbinding die New Scientist legt met de natuurkunde, waar intuïtieve ideeën over ruimte en werkelijkheid eveneens tekort kunnen schieten.
Spiegels en orgaanbeelden sturen de reactie naar uitersten
Kapoor bereikt een ander soort vervreemding met grote, gebogen oppervlakken van gepolijst staal. De reflecties laten zich volgens de recensent moeilijk doorgronden en lijken zelfs de Newtoniaanse wetten te tarten. Een bolle, getinte en ronde spiegel oogt in diens ervaring als een fout of porie in de werkelijkheid.
Daartegenover staan sculpturen van menselijke organen. Sommige zitten in grote transparante plastic omhulsels en lijken uit te puilen en te druipen van het bloed; andere liggen op omvangrijke stalen platen. De recensent noemt zelfs het woord „visceraal” ontoereikend om hun effect te beschrijven.
De combinatie van religieuze motieven, industriële materialen en lichamelijke vormen maakt de tentoonstelling relevant voor meer dan alleen kunstliefhebbers. Voor bezoekers met belangstelling voor wetenschap laat de Kapoor-expositie zien hoe kunst dezelfde fundamentele vragen kan benaderen zonder metingen of formules: wat is ruimte, wat neemt het oog werkelijk waar en hoe zeker is de werkelijkheid die daaruit wordt opgebouwd?
Zou u Kapoors zwarte leegtes vooral als kunst, religieuze symboliek of als een onderzoek naar waarneming bekijken? Deel uw visie.
