Duitsland schat dat deze zomer ongeveer 14.000 mensen zijn overleden door een combinatie van hitte en gezondheidsproblemen. Het Robert Koch Instituut (RKI) maakte de officiële raming donderdag bekend, nadat het land meerdere hittegolven met temperaturen boven 40 graden had doorgemaakt. Ongeveer 9.600 van de sterfgevallen vielen volgens het instituut in één week eind juni. Vooral mensen ouder dan 75 jaar werden getroffen. Ook elders in Europa liep de sterfte op tijdens een zomer waarin tientallen miljoenen inwoners met uitzonderlijk hoge temperaturen te maken kregen.
- Het RKI schat het aantal aan hitte gerelateerde sterfgevallen in Duitsland deze zomer op ongeveer 14.000.
- In één week eind juni werden naar schatting 9.600 sterfgevallen geregistreerd.
- In Europese gebieden met samen 80 miljoen inwoners kwam de temperatuur tussen half juni en half augustus minstens eenmaal boven 40 graden.
Sterfte door hitte wordt statistisch geschat
Het aantal hittedoden is geen eenvoudige optelsom van overlijdensakten. Bij een klassieke hitteslag kan de rol van de temperatuur rechtstreeks worden vastgesteld, maar meestal verergert hitte bestaande aandoeningen. Op de overlijdensakte staat dan bijvoorbeeld een hart- of vaatziekte als doodsoorzaak, zonder dat de hitte afzonderlijk wordt genoemd.
Het RKI gebruikt daarom statistische methoden om te ramen hoeveel sterfgevallen met hoge temperaturen samenhangen. Dat betekent ook dat niet bij ieder individueel overlijden bewezen is dat hitte de oorzaak was. Voormalig minister van Volksgezondheid Karl Lauterbach denkt dat de gebruikte methode eerder tot een onderschatting leidt, omdat de wisselwerking tussen hitte en bestaande gezondheidsproblemen lastig te registreren is.
De grootste groep slachtoffers was ouder dan 75 jaar, wat duidelijk maakt dat hittebescherming vooral voor kwetsbare ouderen en hun zorgverleners van belang is.
De nieuwe schatting ligt boven het eerdere Duitse record van 8.900 aan hitte gerelateerde sterfgevallen in 2018. In andere jaren, waaronder 2016, kwam de raming uit op 2.000 of minder. Volgens het instituut hangen die verschillen samen met de ernst van de hittegolven.
Extreme temperaturen troffen een groot deel van Europa
De Duitse cijfers staan niet op zichzelf. Een analyse van AFP, gebaseerd op dagelijkse maximumtemperaturen van het European Drought Observatory en bevolkingsgegevens van het Joint Research Centre van de EU, laat zien dat gebieden met 80 miljoen inwoners tussen half juni en half augustus temperaturen boven 40 graden kenden.
Daaronder waren 30 miljoen mensen in Frankrijk, 23 miljoen in Spanje en telkens 8 miljoen in Duitsland en Italië. In regio’s waar samen ongeveer 490 miljoen mensen wonen, oftewel 80 procent van de Europese bevolking, steeg de temperatuur boven 35 graden.
Ook België, Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Polen kregen te maken met temperaturen boven 35 graden. Voor Nederlandse lezers betekent dit dat de gezondheidsrisico’s en de noodzaak van verkoeling niet alleen een Zuid-Europees vraagstuk zijn. Veel gebouwen in de getroffen gebieden, waaronder scholen, ziekenhuizen en zorginstellingen, zijn niet uitgerust met airconditioning of vergelijkbare koeling.
Spanje registreerde sinds 1 juni bijna 4.500 aan hitte gerelateerde sterfgevallen. Frankrijk meldde in dezelfde periode meer dan 7.300 extra sterfgevallen. De Europese totalen zijn nog niet definitief en kunnen verder oplopen. Daarbij blijft een belangrijk methodologisch verschil bestaan: oversterfte meet hoeveel meer mensen overlijden dan verwacht, terwijl een raming van hittedoden specifiek het statistische verband met hoge temperaturen probeert vast te stellen.
Duitsland bespreekt structurele bescherming tegen hitte
De sterftecijfers zetten de Duitse discussie over klimaatadaptatie verder onder druk. Ministers van de sociaaldemocratische SPD, de juniorpartner in de coalitie van bondskanselier Friedrich Merz, willen klimaatadaptatie en natuurbescherming in de Duitse grondwet laten opnemen. Ook pleiten zij voor aanpassingen van bouwregels, stadsplanning en arbeidswetgeving voor werk bij hoge temperaturen.
Minister van Milieu Carsten Schneider stelt dat de huidige wetgeving de mogelijkheden van zijn ministerie beperkt, onder meer bij steun aan deelstaten en lokale overheden. De voorgestelde grondwetswijziging is nog geen vastgesteld beleid, maar laat zien dat hittebescherming steeds nadrukkelijker als een structurele overheidstaak wordt benaderd.
Voor gemeenten zou structureel beleid betekenen dat zij niet alleen tijdens een hittegolf hoeven te reageren, maar gebouwen, openbare ruimte en zorgvoorzieningen vooraf op hogere temperaturen kunnen voorbereiden.
De Duitse vereniging van steden en gemeenten schat dat alleen al voor aanpassingen in ziekenhuizen en verpleeghuizen minimaal 20 miljard euro nodig is. Lauterbach vindt dat gemeenten daarbij financiële hulp moeten krijgen, omdat veel lokale overheden de noodzakelijke investeringen volgens hem niet zelfstandig kunnen betalen.
