Een tandenborstel met stroomopwekkende haren heeft in een Chinees onderzoek betere resultaten opgeleverd tegen tandplak, tandvleesontsteking en bloedingen dan een gewone nylonborstel. Het team van Yanhui Lu aan de Universiteit van Peking ontwikkelde borstelharen die bij het buigen een elektrische lading produceren. Die zet chemische reacties in gang die bacteriën kunnen beschadigen. Na laboratoriumproeven volgde een onderzoek van drie maanden bij ruim honderd volwassenen. De resultaten, gepubliceerd in Science Advances, zijn veelbelovend, maar bewijzen nog niet dat de borstel ook gaatjes of tandverlies voorkomt.
- De borstelharen wekken door beweging elektriciteit op en hebben daarvoor geen batterij nodig.
- In een laboratoriumproef verwijderde de nieuwe borstel meer dan 99 procent van de tandplak op stukjes rundertandglazuur.
- Bij proefpersonen namen tandplak, tandvleesontsteking en bloedingen met ongeveer 40 procent af, tegenover circa 15 procent bij gewone borstels.
Eerdere antibacteriële borstels kenden beperkingen
De ontwikkeling begon bij een beperking van tandenpoetsen: ook na grondig poetsen kunnen bacteriën achterblijven, diep in de tandplak of tussen tanden. Binnen enkele uren kunnen hun kolonies weer aangroeien.
Eerdere pogingen om borstels effectiever te maken, gebruikten onder meer antibacteriële metaaldeeltjes, zoals zilver en zink. Over de werking daarvan op langere termijn bestaat onzekerheid. Andere borstels gebruiken elektrische stroom om tandplak los te maken, maar zijn afhankelijk van batterijen.
Lu en haar collega’s kozen een andere route. Ze bouwden voort op onderzoek naar piëzo-elektrische materialen, die onder druk elektrische lading opwekken en zijn onderzocht voor bacteriebestrijding in geïnfecteerde wonden en medische implantaten.
Buigende borstelharen zetten chemische reacties in gang
Voor hun tandenborstel maakten de onderzoekers haren van de kunststof polyvinylideenfluoride, afgekort PVDF. Wanneer die buigen, ontstaat elektriciteit. Daardoor worden reactieve zuurstofverbindingen gevormd die bacteriële membranen beschadigen, terwijl de haren ook mechanisch tandplak verwijderen.
Het team testte twee haardiktes. Beide voldeden aan Chinese nationale normen voor zachtheid en sterkte. Vooral de dikkere haren wekten onder druk elektriciteit op. Na drie maanden gebruik bleven de borstels zacht en behielden ze hun elektrische eigenschappen.
Daarna volgden laboratoriumproeven met twee veelvoorkomende mondbacteriën. De dikkere haren doodden ongeveer 53 procent van Streptococcus mutans, betrokken bij het ontstaan van gaatjes, en 78 procent van Porphyromonas gingivalis, die bijdraagt aan tandvleesaandoeningen. Bij nylonharen was dat respectievelijk 9 en 8 procent.
Ook lieten de onderzoekers tandplak uit menselijke monden groeien op stukjes rundertandglazuur. Na drie minuten poetsen verwijderde de experimentele tandenborstel meer dan 99 procent daarvan, tegenover ongeveer 80 procent bij een gewone nylonborstel.
De proef bij volwassenen leverde betere tandvleesmetingen op
Vervolgens werden volwassenen met tandplak en tandvleesontsteking willekeurig verdeeld over twee groepen. Zij poetsten drie maanden lang tweemaal per dag met een piëzo-elektrische borstel of een nylonborstel.
Tandplak, tandvleesontsteking en bloedingen namen bij de experimentele borstel met ongeveer 40 procent af, tegenover circa 15 procent bij de gewone borstel.
Genetische analyse liet daarnaast een kleiner relatief aandeel schadelijke bacteriën zien en een groter aandeel van sommige mogelijk gunstige bacteriën. Een kleiner aandeel schadelijke bacteriën betekent echter niet automatisch dat hun totale aantal ook lager ligt.
Groter onderzoek moet bescherming tegen gaatjes nog aantonen
Nicholas Jakubovics van Newcastle University, die niet bij het onderzoek betrokken was, noemt het concept innovatief. Volgens hem zijn grotere studies nodig om vast te stellen of de tandenborstel daadwerkelijk gaatjes en tandverlies voorkomt. Daarvoor is ook langere opvolging nodig: betere metingen van tandplak en tandvlees na drie maanden beantwoorden die vraag nog niet.































