De enige kerncentrale van Hongarije kan in de komende dagen volledig worden stilgelegd doordat de Donau onvoldoende water levert voor de koeling. Premier Peter Magyar waarschuwde vrijdag bij de centrale van Paks, ten zuiden van Boedapest, dat sluiting volgens de huidige berekeningen snel nodig kan zijn. Over het precieze moment lopen de berichten uiteen: Magyar noemde volgens NOS mogelijk al het weekend, terwijl hij volgens persbureau AFP sprak over dinsdag of woensdag. De centrale heeft haar productie door de hitte en het gebrek aan regen al teruggebracht tot een kwart van het normale niveau.
- De vier reactoren van Paks worden gekoeld met water uit de Donau.
- De centrale levert normaal ongeveer 40 procent tot bijna de helft van de Hongaarse elektriciteit.
- Hongarije importeert inmiddels stroom en neemt maatregelen om het elektriciteitsverbruik te beperken.
- De exploitant noemt een volledige stillegging onvermijdelijk als de waterstand laag blijft.
Koelwatertekort dwingt Paks tot fors lagere productie
De kerncentrale van Paks bestaat uit vier reactoren die met technologie uit het Sovjettijdperk zijn gebouwd. Voor de koeling wordt water uit de Donau opgepompt. Door opeenvolgende hittegolven en langdurig gebrek aan regen sinds mei staat de rivier in delen van het stroomgebied op een recordlaag niveau.
Dat raakt rechtstreeks de bedrijfsvoering van de centrale. Kernreactoren produceren warmte, die ook bij het opwekken van elektriciteit veilig moet worden afgevoerd. Wanneer een rivier te weinig geschikt koelwater kan leveren, moet een exploitant het vermogen verlagen of de installatie stilzetten.
Omdat Paks normaal een groot deel van de Hongaarse stroom produceert, gaat het niet alleen om een technisch probleem bij één centrale maar om een aanzienlijke vermindering van de nationale elektriciteitsproductie.
Hongarije is daarom gedwongen elektriciteit te importeren. Volgens NOS zijn daarmee honderden miljoenen euro’s gemoeid. Europese elektriciteitsnetten en -markten zijn onderling verbonden, waardoor landen tekorten deels met invoer kunnen opvangen. Dit betekent echter ook dat een binnenlands productieprobleem financiële gevolgen kan hebben en Hongarije afhankelijker maakt van beschikbare stroom elders.
Overheid probeert het stroomnet te ontlasten
De Hongaarse regering heeft bedrijven gevraagd minder elektriciteit te gebruiken. Ook wordt de decoratieve verlichting van overheidsgebouwen uitgeschakeld en geldt een verbod op vuur in de buitenlucht.
Vanaf maandag staan vrachttreinen dagelijks tussen 12.00 en 18.00 uur stil. Ambtenaren moeten van maandag tot en met woensdag thuiswerken; bedrijven is gevraagd hun personeel waar mogelijk hetzelfde te laten doen.
Als de stillegging weken duurt, wil Magyar eerst aan grootverbruikers vragen vrijwillig minder stroom af te nemen en hen zo nodig later afschakelen.
Voor bedrijven met een hoog elektriciteitsverbruik zou een langdurige sluiting daardoor meer betekenen dan hogere energiekosten alleen: hun toegang tot stroom kan worden beperkt als vrijwillige besparingen niet volstaan. Hoe lang de centrale eventueel buiten bedrijf blijft, is nog niet gemeld.
Hitte en droogte raken meer landen in Centraal-Europa
De problemen bij Paks staan niet op zichzelf. Roemenië heeft om dezelfde reden al een kernreactor gesloten en aangekondigd ook een tweede stil te leggen. In Slowakije zijn in Bratislava meer dan dertig verkoelingsplekken met airconditioning en drinkwater ingericht.
Ook de watervoorziening staat onder druk. In het Hongaarse Szentendre hebben duizenden inwoners te maken met onderbrekingen, waarna het regionale waterbedrijf tankwagens inzette. Een eerdere hittegolf van twaalf dagen leidde volgens een berekening van klimaatdatawetenschapper Peter Szabo, op basis van voorlopige sterftecijfers, tot naar schatting 304 extra sterfgevallen.
Slovenië waarschuwt in het westen van het land voor een extreem hoog risico op natuurbranden en heeft activiteiten verboden die vuur kunnen veroorzaken. Oostenrijk mat vrijdag in Wieselburg 40,3 graden, de hoogste julitemperatuur die daar ooit is geregistreerd. Volgens weeragentschap Geosphere Austria viel sinds het begin van het jaar ongeveer 30 procent minder neerslag dan normaal.
De situatie rond Paks laat zien dat langdurige hitte niet alleen de vraag naar elektriciteit kan verhogen, maar tegelijk de productie kan beperken wanneer centrales afhankelijk zijn van rivierwater. Ook voor andere Europese landen met watergekoelde energiecentrales is voldoende beschikbaar koelwater daarom een praktische randvoorwaarde voor een stabiele stroomvoorziening.
